Hoả hoạn và cháy nổ là những tai nạn nghiêm trọng có thể gây ra những hậu quả nặng nề về người và tài sản. Việc nắm vững các nguyên tắc phòng cháy chữa cháy (PCCC) là vô cùng quan trọng để bảo vệ bản thân và gia đình. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức cơ bản và cần thiết về PCCC, đặc biết là nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản giúp bạn có thể phòng ngừa và ứng phó hiệu quả khi có sự cố cháy nổ xảy ra.

Tình hình hỏa hoạn ở nước ta vẫn còn diễn biến phức tạp. Theo thống kê, mỗi năm có hàng nghìn vụ cháy xảy ra, gây thiệt hại lớn về người và của. Các nguyên nhân gây cháy rất đa dạng, từ sự cố điện, bất cẩn trong sinh hoạt, đến các hoạt động sản xuất kinh doanh. Các vụ cháy chung cư, nhà cao tầng, nhà ở kết hợp kinh doanh ngày càng gia tăng, gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Đặc điểm cháy và các nguyên nhân gây cháy

Để nắm rõ được nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản, chúng ta cần hiểu rõ đặc điểm của cháy và các nguyên nhân thường gặp. Cháy là quá trình oxi hóa nhanh chóng, tỏa nhiệt và ánh sáng. Nó cần ba yếu tố: nhiên liệu, oxy và nhiệt.

Các loại nhiên liệu

Các chất hữu cơ như gỗ, giấy, vải, nhựa đều là nhiên liệu dễ cháy. Đặc biệt, ở nhiệt độ cao, việc sử dụng các chất lỏng dễ cháy như dầu lửa, xăng, acetone cũng là nguyên nhân gây cháy thường gặp.

Nguồn cung cấp oxy

Oxy là kẻ thù lớn nhất của chúng ta trong trận chiến phòng cháy chữa cháy. Trong quá trình cháy, cần có sự kết hợp giữa nhiên liệu và oxy để phản ứng hóa học xảy ra liên tục, tạo ra nhiệt và ánh sáng. Nếu thiếu oxy, phản ứng cháy sẽ chậm lại hoặc dừng lại hoàn toàn. Ngược lại, khi cung cấp đủ oxy, phản ứng sẽ diễn ra liên tục, duy trì sự cháy ổn định.

Nguồn nhiệt

Nhiệt là “kẻ thù đáng sợ nhất” trong công tác phong cháy chữa cháy bởi nó là cái nơi bắt nguồn của đám cháy. Cầu chì lỗi, ổ điện quá tải, điểm chạm kim loại nóng, tia lửa điện, thậm chí là một cú pháo hoa cũng có thể là nguồn nhiệt gây cháy.

Nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản theo Luật PCCC

Theo quy định tại điều 4 của Luật Phòng cháy và Chữa cháy số 27/2001/QH10, công tác PCCC phải tuân thủ đầy đủ 4 nguyên tắc cốt lõi nhằm bảo đảm hiệu quả và nâng cao tinh thần chủ động trong phòng ngừa và ứng phó sự cố hỏa hoạn. Cụ thể như sau:

Huy động sức mạnh toàn dân và cộng đồng

• Công tác phòng cháy, chữa cháy không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chuyên trách mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Phải phát huy tối đa vai trò, trách nhiệm và ý thức tự giác của từng cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức trong việc phòng ngừa và xử lý cháy nổ.
• Việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức PCCC đến người dân là hết sức quan trọng, tuân thủ nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản góp phần tạo nên nền tảng vững chắc trong công tác phòng ngừa từ cơ sở.

Phòng ngừa là chính, chủ động là then chốt

• Nguyên tắc “phòng cháy hơn chữa cháy” cần được quán triệt triệt để. Phòng ngừa phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính chiến lược và cần được triển khai một cách bài bản, liên tục.
• Mọi cơ sở, cá nhân có trách nhiệm chủ động thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn PCCC như kiểm tra thiết bị điện, nguồn nhiệt, chất dễ cháy nổ, xây dựng phương án thoát nạn, bảo dưỡng thiết bị PCCC,…

Sẵn sàng lực lượng, phương tiện và phương án

• Luôn duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu của các lực lượng chữa cháy (bao gồm lực lượng chuyên nghiệp, cơ sở và dân phòng).
• Bảo đảm đầy đủ và thường xuyên kiểm tra, bảo trì các phương tiện chữa cháy, đồng thời xây dựng, diễn tập các phương án xử lý cháy nổ nhằm nâng cao khả năng phản ứng nhanh, hiệu quả khi có sự cố xảy ra. Ngoài ra còn cần phải chú ý thông tư 48 về công tác phòng cháy chữa cháy để đảm bảo an toàn.

Ưu tiên sử dụng lực lượng, phương tiện tại chỗ

• Khi xảy ra cháy, các nguồn lực tại chỗ như lực lượng PCCC cơ sở, người dân xung quanh, thiết bị tại chỗ… cần được huy động tối đa để kịp thời xử lý và hạn chế thiệt hại.
• Đây là nguyên tắc đảm bảo tính kịp thời và giảm thiểu sự phụ thuộc vào lực lượng hỗ trợ bên ngoài, đặc biệt trong những tình huống cấp bách.

Nguyên tắc chữa cháy sau khi phát hiện có đám cháy

Đánh giá tình hình cháy

Khi xảy ra cháy nổ, đánh giá tình hình cháy là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Hãy tìm hiểu nguồn gốc của cháy, kích thước của lửa, và các vật liệu dễ cháy xung quanh. Điều này sẽ giúp bạn xác định cách thức chữa cháy phù hợp và đảm bảo an toàn cho bản thân và người khác. Đây là điểm tiên quyết trong nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản giúp dập tắt đám cháy được hiệu quả.

Sử dụng thiết bị chữa cháy

Sử dụng các thiết bị chữa cháy, như máy bơm chữa cháy, máy phun sương, và các loại bình chữa cháy là một trong những biện pháp chữa cháy hiệu quả. Hãy sử dụng chúng một cách đúng cách và an toàn. Ví dụ, khi sử dụng bình chữa cháy, hãy giữ bình đứng và hướng đầu phun vào gốc của lửa. Ngoài ra, hãy đảm bảo rằng các thiết bị chữa cháy được kiểm tra và bảo trì định kỳ để đảm bảo chúng hoạt động tốt.

Tự cứu và cứu người

Tự cứu và cứu người là một trong những nguyên tắc chữa cháy cơ bản. Khi xảy ra cháy nổ, hãy giữ bình tĩnh và tự cứu mình trước. Hãy tìm đường thoát an toàn và sử dụng các thiết bị phòng cháy để tự cứu mình. Ngoài ra, hãy giúp đỡ người khác, đặc biệt là trẻ em và người già, để thoát khỏi nguy hiểm.

Gọi cứu hộ

Gọi cứu hộ là một trong những biện pháp chữa cháy quan trọng. Khi xảy ra cháy nổ, hãy gọi ngay các đơn vị cứu hộ, như đội cứu hỏa, để được hỗ trợ. Hãy cung cấp thông tin chính xác về vị trí và tình trạng cháy để các đơn vị cứu hộ có thể đến nhanh chóng và xử lý tình trạng.

Đảm bảo an toàn sau cháy

Đảm bảo an toàn sau cháy là một trong những nguyên tắc chữa cháy cần thiết. Sau khi cháy nổ được dập tắt, hãy kiểm tra và đảm bảo an toàn cho tất cả mọi người. Hãy kiểm tra các thiết bị điện, nguồn nhiệt, và các vật liệu dễ cháy để tránh xảy ra cháy nổ lại. Ngoài ra, hãy tổ chức sạch dọn và kiểm tra các thiệt hại để có biện pháp khắc phục phù hợp.

Kỹ năng thoát hiểm khi có hỏa hoạn

Khi xảy ra hỏa hoạn, việc thoát hiểm an toàn là ưu tiên hàng đầu:

• Luôn bình tĩnh, không chen lấn, xô đẩy.
• Di chuyển sát sàn nhà để tránh hít phải khói độc.
• Dùng khăn ướt che mặt, che mũi để hạn chế khí độc.
• Không sử dụng thang máy, chỉ dùng thang bộ hoặc đường thoát hiểm.
• Kiểm tra cửa bằng mu bàn tay trước khi mở. Nếu cửa nóng, tuyệt đối không mở mà tìm lối thoát khác.

 Các lỗi thường gặp trong PCCC và cách khắc phục

Ngày nay, công nghệ đã góp phần nâng cao hiệu quả PCCC: từ hệ thống báo cháy thông minh, camera phát hiện khói, cảm biến nhiệt đến robot chữa cháy. Tuy nhiên vẫn còn những trường hợp mắc lỗi trong nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản từ đó dẫn đến những sự cố cháy nổ không đáng có.

• Thiếu kế hoạch PCCC: Nhiều gia đình, doanh nghiệp chưa xây dựng kế hoạch PCCC cụ thể, dẫn đến lúng túng khi xảy ra sự cố. Hãy chủ động lập phương án PCCC, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng thành viên.
• Sử dụng thiết bị cũ, hỏng: Thiết bị PCCC như bình chữa cháy, thiết bị hệ thống báo cháy nếu không được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ sẽ rất dễ “phản chủ” khi cần thiết. Đừng tiếc tiền đầu tư vào thiết bị mới, chất lượng tốt để bảo vệ chính mình và người thân.
• Không đào tạo, tập huấn định kỳ: Nếu không tập huấn, khi gặp cháy nổ, mọi người sẽ dễ hoảng loạn, xử lý sai cách. Hãy thường xuyên tổ chức diễn tập, tập huấn kỹ năng PCCC cho toàn bộ nhân viên, cư dân, thành viên gia đình.
• Thiếu hệ thống báo cháy: Nhiều nơi vẫn chưa lắp đặt hệ thống báo cháy tự động hoặc có lắp nhưng không kiểm tra định kỳ. Đây là “đôi tai” giúp phát hiện sớm nguy cơ cháy nổ. Hãy lắp đặt và kiểm tra báo cháy thường xuyên để kịp thời ứng phó.

FAQs nguyên tắc phòng cháy chữa cháy

• Những thiết bị PCCC nào cần có trong nhà? Bình chữa cháy, chuông báo cháy, đèn chiếu sáng sự cố, cửa chống cháy, thang dây, dụng cụ phá vỡ, sơ đồ thoát hiểm.
• Lỗi phổ biến nhất trong PCCC hiện nay là gì? Thiếu kế hoạch PCCC, không kiểm tra bảo trì thiết bị, lắp đặt báo cháy không đúng quy chuẩn và không diễn tập định kỳ là những lỗi thường gặp nhất.
• Làm sao để nâng cao ý thức PCCC trong cộng đồng? Tham gia các hoạt động tuyên truyền, tập huấn, diễn tập PCCC, xây dựng mô hình cộng đồng an toàn, chia sẻ kiến thức qua truyền thông, mạng xã hội.
• Làm sao để xây dựng phương án PCCC hiệu quả cho gia đình? Khảo sát nguy cơ, lập sơ đồ lối thoát hiểm, trang bị thiết bị PCCC, phân công nhiệm vụ và diễn tập thường xuyên là cách xây dựng phương án hiệu quả.

Phòng cháy chữa cháy không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là nghĩa vụ đạo đức, là hành động thiết thực bảo vệ bản thân, gia đình và xã hội. Khi mỗi người dân, mỗi tổ chức đều ý thức và thực hiện tốt các nguyên tắc PCCC, chúng ta sẽ xây dựng được một xã hội an toàn, văn minh, phát triển bền vững. Nắm rõ được các nguyên tắc phòng cháy chữa cháy cơ bản sẽ giúp công tác PCCC được dễ dàng và nâng cao hiệu quả hơn, từ đó đảm bảo được an toàn cho người và tài sản.