An toàn phòng cháy chữa cháy luôn là yếu tố quan trọng trong thiết kế, thi công và vận hành mọi công trình xây dựng. Thực tế cho thấy nhiều vụ cháy lớn xảy ra tại các khu dân cư đông đúc trong thời gian gần đây đã nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định an toàn và đảm bảo lối thoát nạn thông thoáng. Trong các hạng mục phục vụ công tác phòng cháy chữa cháy, hành lang chữa cháy giữ vai trò đặc biệt quan trọng vì đây là khu vực giúp người trong công trình di chuyển thoát nạn nhanh chóng và cũng là lối tiếp cận để lực lượng cứu hỏa thực hiện công tác cứu hộ, chữa cháy khi xảy ra sự cố. Tuy vậy, trên thực tế nhiều chủ đầu tư, ban quản lý và người sử dụng công trình vẫn chưa hiểu rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như quy định về hành lang chữa cháy theo pháp luật hiện hành. Việc nắm rõ các quy định này không chỉ giúp công trình đáp ứng yêu cầu kiểm tra của cơ quan chức năng mà còn góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản khi xảy ra cháy nổ.
Hành lang chữa cháy là gì?
Hành lang chữa cháy là gì? Hành lang chữa cháy được hiểu là tuyến giao thông nội bộ liên tục trong công trình, được thiết kế thông suốt, không bị cản trở, bảo đảm dẫn từ bất kỳ vị trí nào đến lối thoát nạn an toàn như cầu thang thoát hiểm hoặc lối ra ngoài trời. Theo các quy chuẩn kỹ thuật xây dựng và phòng cháy chữa cháy hiện hành, hành lang này phải sử dụng vật liệu có khả năng chịu lửa, hạn chế cháy lan, ngăn khói xâm nhập và duy trì điều kiện an toàn trong một khoảng thời gian xác định khi xảy ra sự cố hỏa hoạn.
Về chức năng, hành lang chữa cháy đóng vai trò như một vùng đệm an toàn, giúp cách ly tạm thời con người khỏi tác động trực tiếp của lửa, nhiệt và khí độc. Đồng thời, đây là lối di chuyển quan trọng phục vụ thoát nạn nhanh chóng cho người bên trong công trình, cũng như tạo điều kiện thuận lợi để lực lượng chữa cháy tiếp cận hiện trường, triển khai cứu nạn và dập lửa hiệu quả. Chính vì vậy, việc thiết kế, bố trí và quản lý hành lang chữa cháy luôn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về PCCC.
Các loại hành lang chữa cháy phổ biến
Theo quy định về hành lang chữa cháy, tùy theo đặc điểm công trình và giải pháp kỹ thuật, hành lang thoát nạn được phân thành hai loại chính: hành lang bên và hành lang kín.
Hành lang bên (hành lang thông gió tự nhiên) là loại có một phía tiếp xúc trực tiếp với môi trường bên ngoài thông qua các lỗ mở. Theo cập nhật mới, khoảng cách từ bất kỳ vị trí nào trên hành lang đến lỗ mở không được vượt quá 9 m nhằm đảm bảo khả năng thoát khói tự nhiên. Giải pháp này có ưu điểm là tiết kiệm chi phí, tuy nhiên thường chỉ phù hợp với công trình thấp tầng hoặc có điều kiện thông thoáng tốt.
Trong khi đó, hành lang kín là loại được bao che hoàn toàn và bắt buộc phải trang bị hệ thống chống khói, như hút khói cưỡng bức hoặc tạo áp suất dương. Các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến áp suất dư và thời gian duy trì hoạt động được quy định rõ trong tiêu chuẩn, nhằm ngăn khói xâm nhập vào hành lang, đảm bảo an toàn cho người thoát nạn.
Vai trò sơ cấp của hành lang chữa cháy
Theo quy định về hành lang chữa cháy, khu vực này giữ vai trò then chốt trong hệ thống an toàn PCCC của công trình ngoài hệ thống thiết bị báo cháy, với ba chức năng chính: ngăn chặn cháy lan, hỗ trợ thoát nạn và tạo điều kiện cho lực lượng ứng cứu tiếp cận.
- Trước hết, về ngăn chặn cháy lan (compartmentalization), hành lang được xem như một phần của giải pháp phân khoang cháy, giúp hạn chế sự lan truyền của lửa, khói và nhiệt sang các khu vực lân cận trong khoảng thời gian nhất định. Điều này góp phần kiểm soát đám cháy và kéo dài “thời gian vàng” cho công tác xử lý sự cố.
- Thứ hai, hành lang đóng vai trò là tuyến thoát nạn an toàn (evacuation support), bảo đảm người trong công trình có thể di chuyển nhanh chóng, liên tục và ít rủi ro nhất đến các lối thoát hiểm đã được bố trí theo quy chuẩn.
- Cuối cùng, đây cũng là lối tiếp cận quan trọng dành cho lực lượng chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (emergency access), giúp họ triển khai thiết bị, tiếp cận khu vực cháy và tổ chức cứu người một cách hiệu quả. Sự kết hợp của ba chức năng này giúp giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản, đồng thời nâng cao khả năng kiểm soát tình huống trong các sự cố cháy nổ.
Quy định về hành lang chữa cháy hiện nay
Theo quy định về hành lang chữa cháy và định hướng từ QCVN 06:2021/BXD, hành lang thuộc đường thoát nạn phải được thiết kế đảm bảo dẫn người từ mọi vị trí trong công trình đến khu vực an toàn như buồng thang bộ, lối ra ngoài trời hoặc không gian có mức độ an toàn cao hơn. Nguyên tắc quan trọng là tuyến di chuyển phải ngắn gọn, thông suốt, hạn chế tối đa vật cản và các điểm “thắt cổ chai” có thể gây ùn tắc khi xảy ra sự cố.
Về kết cấu và vật liệu hoàn thiện, hành lang thoát nạn cần sử dụng các loại vật liệu đáp ứng yêu cầu về khả năng chịu lửa và tính cháy phù hợp với cấp công trình. Điều này nhằm đảm bảo trong suốt thời gian thoát nạn, hành lang vẫn duy trì được tính toàn vẹn và khả năng sử dụng an toàn. Các tiêu chí đánh giá thường bao gồm khả năng bắt cháy, tốc độ lan truyền lửa và mức độ phát sinh khói độc, từ đó lựa chọn giải pháp vật liệu tối ưu theo quy định về hành lang chữa cháy.
Bên cạnh đó, hành lang phải được trang bị đầy đủ hệ thống chiếu sáng thường xuyên và đèn chiếu sáng sự cố, kết hợp với biển báo, ký hiệu chỉ dẫn thoát nạn rõ ràng, dễ nhận biết ngay cả trong điều kiện có khói. Tùy theo đặc điểm công trình, giải pháp thông gió tự nhiên hoặc cơ khí cũng cần được áp dụng nhằm kiểm soát khói, hỗ trợ hiệu quả cho quá trình thoát nạn và công tác chữa cháy, cứu nạn cứu hộ.
Vật liệu và kết cấu xây dựng hành lang chữa cháy
Về kết cấu, quy định về hành lang chữa cháy yêu cầu các bộ phận như tường, sàn và trần phải đáp ứng tiêu chí chịu lửa phù hợp với cấp công trình. Cụ thể, tường hành lang thường phải đạt giới hạn chịu lửa từ REI 60 trở lên, trong khi sàn và trần cần sử dụng vật liệu không cháy hoặc khó cháy, đảm bảo duy trì ổn định kết cấu trong suốt thời gian xảy ra cháy.
Ngoài ra, các bộ phận ngăn cháy như cửa chống cháy trên hành lang phải có khả năng tự đóng, được lắp đặt đúng quy chuẩn và mở theo hướng thoát nạn. Việc bố trí hành lang cũng không được phép có vật cản như cột, thiết bị hoặc chướng ngại làm ảnh hưởng đến lưu thông khi có sự cố.
Thiết kế cửa và hệ thống chiếu sáng trên hành lang chữa cháy
Một trong những yêu cầu quan trọng trong quy định về hành lang chữa cháy là thiết kế cửa trên hành lang phải mở theo chiều thoát nạn, không sử dụng cửa quay hoặc cửa treo gây cản trở di chuyển. Cơ cấu tự đóng là bắt buộc nhằm hạn chế khói lan sang các khu vực khác khi cửa không được sử dụng.
Trong trường hợp mất điện, hệ thống đèn dự phòng phải duy trì hoạt động tối thiểu 1 giờ, đồng thời kết hợp với biển chỉ dẫn và sơ đồ thoát nạn rõ ràng, giúp người trong công trình dễ dàng định hướng và thoát hiểm an toàn.
Mức xử phạt vi phạm quy định về hành lang chữa cháy
Theo quy định về hành lang chữa cháy, các hành vi vi phạm liên quan đến lối thoát nạn và an toàn PCCC đều bị xử lý nghiêm nhằm đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản. Hệ thống pháp luật hiện hành đã quy định rõ các chế tài xử phạt hành chính với mức độ tăng dần tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Căn cứ Nghị định 144/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC, một số hành vi vi phạm quy định về hành lang chữa cháy có thể bị xử lý như sau:
- Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1 – 3 triệu đồng đối với hành vi để vật dụng, thiết bị cản trở lối thoát nạn trên hành lang.
- Phạt tiền từ 30 – 50 triệu đồng đối với hành vi thiết kế, xây dựng công trình không đảm bảo yêu cầu về khoảng cách an toàn hoặc lối thoát nạn theo quy định.
- Phạt tiền từ 50 – 100 triệu đồng đối với hành vi tự ý cải tạo, thay đổi kết cấu công trình làm ảnh hưởng hoặc mất tác dụng của hành lang thoát nạn.
- Ngoài ra, cá nhân hoặc tổ chức kinh doanh không đảm bảo điều kiện thoát nạn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 tháng theo quy định pháp luật.
Bên cạnh hình thức xử phạt tiền, các tổ chức và cá nhân vi phạm quy định về hành lang chữa cháy còn buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả. Cụ thể như: tháo dỡ vật cản, khôi phục hiện trạng ban đầu của hành lang, bổ sung hoặc cải tạo hệ thống thoát nạn và các điều kiện an toàn PCCC theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.
FAQs – Câu hỏi liên quan đến quy định về hành lang chữa cháy
- Hành lang chữa cháy có bắt buộc trong mọi công trình không? Trong hầu hết các công trình có nhiều người sử dụng, đặc biệt là nhà cao tầng, nhà ở nhiều căn hộ, nhà công cộng, hành lang thoát nạn là bộ phận bắt buộc phải được bố trí theo quy chuẩn an toàn cháy hiện hành.
- Làm sao để kiểm tra hành lang trong tòa nhà đã đảm bảo an toàn PCCC? Người quản lý có thể đối chiếu hồ sơ thiết kế PCCC, kiểm tra thực tế bề rộng, tính thông thoáng, tình trạng chướng ngại vật, hoạt động của chiếu sáng sự cố, biển báo và cửa chống cháy, đồng thời tham khảo ý kiến cơ quan PCCC khi cần đánh giá chi tiết.
- Chiều rộng tối thiểu của hành lang thoát nạn trong nhà chung cư là bao nhiêu? Theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành (QCVN 06:2022/BXD), chiều rộng tối thiểu của hành lang thoát nạn trong nhà chung cư và nhà công cộng là 1,4m. Đối với bệnh viện và phòng khám, con số này là 2,4m để phù hợp với việc di chuyển xe cứu thương.
- Nếu phát hiện hành lang thoát nạn bị chặn, cư dân cần làm gì? Cư dân cần phản ánh ngay lập tức cho Ban quản lý tòa nhà để yêu cầu khắc phục. Nếu tình trạng không được giải quyết, có thể báo cáo lên cơ quan Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ địa phương để được kiểm tra và xử lý vi phạm theo quy định pháp luật.
Hành lang chữa cháy là một trong những hạng mục cốt lõi trong hệ thống an toàn PCCC, có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát nạn và bảo vệ tính mạng con người khi xảy ra sự cố. Theo quy định về hành lang chữa cháy, việc đảm bảo đúng tiêu chuẩn về kích thước, vật liệu, tổ chức không gian, bố trí cửa, cũng như điều kiện thông gió và chiếu sáng là yêu cầu bắt buộc trong thiết kế và vận hành công trình. Theo hochiki-fire.com.vn việc nắm vững và tuân thủ đầy đủ các quy định này giúp chủ đầu tư, đơn vị quản lý vận hành và người sử dụng chủ động kiểm soát rủi ro cháy nổ, đồng thời nâng cao hiệu quả thoát nạn trong tình huống khẩn cấp.